Edytujesz Wpływ zanieczyszczeń powietrza na układ oddechowy (sekcja)

= <span id="anchor-4"></span>Zanieczyszczenia powietrza a astma oskrzelowa =
Szacuje się, że na całym świecie na astmę oskrzelową cierpi ok. 235 milionów osób (dane za rok 2011<ref> World Health Organization Fact Sheet Fact sheet No 307: Asthma, 2011, http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs307/en/
</ref>), zaś ok. 345 tys. osób umiera każdego roku z powodu tej choroby<ref> Lozano, Rafael, et al, Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010, The Lancet 380.9859 (2013): 2095–2128, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140673612617280
</ref> (dane za rok 2010). W skali świata chorobowość astmy wyraźnie wzrasta – zwłaszcza w krajach uprzemysłowionych. Jest to także najczęstsza choroba przewlekła u dzieci<ref> Mölter, Anna, et al, Effects of long-term exposure to PM10 and NO2 on asthma and wheeze in a prospective birth cohort, Journal of epidemiology and community health 68.1 (2014): 21–28, http://jech.bmj.com/content/68/1/21.abstract
</ref>.
W Chinach, wraz z szybkim rozwojem przemysłu i motoryzacji, i związanym z tym wzrostem poziomu zanieczyszczeń, nastąpił w miastach gwałtowny przyrost liczby przypadków astmy<ref> Kelly, F. J., and J. C. Fussell, Air pollution and airway disease. Clinical &amp; Experimental Allergy 41.8 (2011): 1059–1071, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21623970
</ref>.
W Wielkiej Brytanii w ciągu 30 lat (w latach 1970–2000) ilość diagnozowanych przez lekarzy przypadków astmy oskrzelowej zwiększyła się 2-3-krotnie<ref> Mölter, Anna, et al, Effects of long-term exposure to PM10 and NO2 on asthma and wheeze in a prospective birth cohort. Journal of epidemiology and community health 68.1 (2014): 21–28, http://jech.bmj.com/content/68/1/21.abstract
</ref>. Jednocześnie między rokiem 1950 a 2008 natężenie ruchu wzrosło 5-krotnie, co przekładało się również na wzrost zanieczyszczenia powietrza, m.in. dwutlenkiem azotu. W związku z rozwojem motoryzacji od połowy lat 70. do końca XX wieku wzrosły też najprawdopodobniej stężenia najdrobniejszych frakcji pyłu zawieszonego<ref> Donaldson, Kenneth, M. Ian Gilmour, and William MacNee, Asthma and PM10, Respiratory Research 1.1 (2000): 1, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC59535/
</ref>, choć w tym samym okresie (a tym bardziej w okresie 1950–2008) całkowite stężenia pyłu zawieszonego PM<sub>10</sub> uległy w Wielkiej Brytanii bardzo wyraźnemu obniżeniu.
Z poważną sytuacją mamy także do czynienia w Polsce, gdzie na astmę może cierpieć nawet ok. 4 mln osób, z których aż 50% nie ma ustalonego rozpoznania i w związku z tym nie jest właściwie leczona<ref> Samoliński, B., Epidemiologia alergii i astmy w Polsce – doniesienie wstępne badania ECAP, Terapia 4.208 (2008): 127–131.
</ref><sup>,</sup> <ref> Dąbrowiecki P., D. Mucha, A. Gayer, A. J. Badyda, Dni spirometrii jako element edukacji w zakresie przyczyn, przebiegu oraz skutków astmy oskrzelowej oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, Lek Wojskowy, 2016, 1, 46–51, https://issuu.com/medycynapraktyczna/docs/__lw_2016_01
</ref>.
== <span id="anchor-5"></span>Zaostrzenia astmy ==
Dysponujemy obecnie mocnymi dowodami na to, że narażenie na zanieczyszczenia powietrza takie jak pył zawieszony, dwutlenek azotu i ozon wiąże się z większym prawdopodobieństwem nasilenia objawów astmy, a także z większą ilością przyjmowanych leków, jak również większą liczbą pobytów w szpitalach<ref> Schwartz, Joel, et al, Particulate air pollution and hospital emergency room visits for asthma in Seattle, American review of respiratory disease 147.4 (1993): 826–831, http://www.atsjournals.org/doi/abs/10.1164/ajrccm/147.4.826#.VxkM13pb9TB
</ref><sup>, </sup><ref> Lipsett, Michael, Susan Hurley, and Bart Ostro, Air pollution and emergency room visits for asthma in Santa Clara County, California. Environmental Health Perspectives 105.2 (1997): 216, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1469790/
</ref><sup>, </sup><ref> Kelly, F. J., and J. C. Fussell, Air pollution and airway disease. Clinical &amp; Experimental Allergy 41.8 (2011): 1059–1071, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21623970
</ref><sup>, </sup><ref> Guarnieri, Michael, and John R. Balmes, Outdoor air pollution and asthma, The Lancet 383.9928 (2014): 1581–1592, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24792855/
</ref><sup>, </sup><ref> Ding, L., D. Zhu, and D. Peng, [Meta-analysis of the relationship between particulate matter (PM (10) and PM (2.5)) and asthma hospital admissions in children]. Zhonghua er ke za zhi, Chinese journal of pediatrics 53.2 (2015): 129–135, http://www.wip.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25876689
</ref><sup>,</sup> <ref> Ding, Guodong, Ruoxu Ji, and Yixiao Bao, Risk and protective factors for the development of childhood asthma, Paediatric respiratory reviews 16.2 (2015): 133–139, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1526054214000827
</ref><sup>, </sup><ref> Tétreault, Louis-Francois, et al, Childhood Exposure to Ambient Air Pollutants and the Onset of Asthma: An Administrative Cohort Study in Québec, Environ Health Perspect (2016), http://ehp.niehs.nih.gov/wp-content/uploads/advpub/2016/1/ehp.1509838.acco.pdf
</ref><sup>, </sup><ref> Health risks of air pollution in Europe – HRAPIE project. Recommendations for concentration–response functions for cost–benefit analysis of particulate matter, ozone and nitrogen dioxide, World Health Organization 2013, http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0006/238956/Health_risks_air_pollution_HRAPIE_project.pdf?ua=1
</ref>.
Na przykład, w meta-analizie 36 badań panelowych prowadzonych w 51 populacjach dzieci<ref> Weinmayr, Gudrun, et al, Short-Term Effects of PM10 and NO2 on Respiratory Health among Children with Asthma or Asthma-like Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis, Environmental health perspectives 118.4 (2010): 449, http://search.proquest.com/docview/89243795?pq-origsite=gscholar
</ref> otrzymano 2,8-procentowy (95% CI = 0,6%, 5,1%) wzrost częstości ataków astmy przy wzroście stężenia PM<sub>10</sub> o 10 μg/m<sup>3</sup>.
Niektóre starsze badania nie pokazały istnienia związku między krótkookresowym narażeniem a zaostrzeniami objawów astmy. Obecnie jednak wyniki badań są już na tyle przekonujące, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w swoich rekomendacjach<ref> Health risks of air pollution in Europe – HRAPIE project. Recommendations for concentration–response functions for cost–benefit analysis of particulate matter, ozone and nitrogen dioxide, World Health Organization 2013, http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0006/238956/Health_risks_air_pollution_HRAPIE_project.pdf?ua=1
</ref> podaje dla zaostrzeń astmy współczynnik ryzyka RR = 1,028 (1,006–1,051) na 10 µg/m<sup>3</sup> PM<sub>10</sub> (dla średniej dobowej). Stwierdzono też przyczynowy związek występowania zaostrzeń astmy z narażeniem na NO<sub>2</sub><ref> Integrated Science Assessment for Oxides of Nitrogen – Health Criteria (2016 Final Report), https://cfpub.epa.gov/ncea/isa/recordisplay.cfm?deid=310879
</ref>.
== <span id="anchor-6"></span>Pojawianie się nowych przypadków astmy ==
Istnieją badania pokazujące, że długoterminowe narażenie na zanieczyszczenia powietrza może przyczyniać się do rozwoju astmy<ref> Kelly, F. J., and J. C. Fussell, Air pollution and airway disease, Clinical &amp; Experimental Allergy 41.8 (2011): 1059–1071, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21623970
</ref><sup>,</sup> <ref> Guarnieri, Michael, and John R. Balmes, Outdoor air pollution and asthma, The Lancet 383.9928 (2014): 1581–1592. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24792855/
</ref>. Metaanalizy przeprowadzone przez Bowatte i wsp.<ref> Bowatte, G., et al, The influence of childhood traffic‐related air pollution exposure on asthma, allergy and sensitization: a systematic review and a meta‐analysis of birth cohort studies, Allergy 70.3 (2015): 245–256, http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/all.12561/full
</ref> wykazały, że długotrwałe narażenie na pył PM<sub>2,5</sub> w dzieciństwie wiązało się z większym ryzykiem zachorowania na astmę, a narażenie na zanieczyszczenia powietrza pochodzące z ruchu drogowego nasilało objawy alergicznego nieżytu nosa i egzemy.
McConnell i wsp., badając grupę ok. 2,5 tys. dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym z Kalifornii otrzymali wyniki sugerujące, że do rozwoju astmy przyczynia się narażenie na zanieczyszczenia generowane przez motoryzację<ref> McConnell, Rob, et al, Childhood incident asthma and traffic-related air pollution at home and school, Environmental health perspectives (2010): 1021–1026, http://www.jstor.org/stable/27822962?seq=1#page_scan_tab_contents
</ref>. Aby jak najwierniej oszacować narażenie dzieci na zanieczyszczenia, brano pod uwagę narażenie na zanieczyszczenia zarówno w domu, jak i w szkole lub przedszkolu. Niedawno opublikowane wyniki dużych kanadyjskich badań kohortowych pokazują również, że narażenie zarówno na PM<sub>2,5</sub>, jak i na zanieczyszczenia gazowe takie jak NO<sub>2</sub> i O<sub>3</sub> wiąże się z występowaniem nowych przypadków astmy u dzieci<ref> Tétreault, Louis-Francois, et al, Childhood Exposure to Ambient Air Pollutants and the Onset of Asthma: An Administrative Cohort Study in Québec, Environ Health Perspect (2016), http://ehp.niehs.nih.gov/wp-content/uploads/advpub/2016/1/ehp.1509838.acco.pdf
</ref>.
Istnienie takiego związku pokazano również w przypadku osób dorosłych<ref> McDonnell, William F., et al, Long-term ambient ozone concentration and the incidence of asthma in nonsmoking adults: the AHSMOG Study, Environmental Research 80.2 (1999): 110–121, http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0013935198938944
</ref><sup>, </sup><ref> Künzli, Nino, et al, Traffic-related air pollution correlates with adult-onset asthma among never-smokers, Thorax (2009), http://thorax.bmj.com/content/early/2009/04/08/thx.2008.110031.short
</ref><sup>, </sup><ref> Lindgren, Anna, et al, Traffic-related air pollution associated with prevalence of asthma and COPD/chronic bronchitis. A cross-sectional study in Southern Sweden, International journal of health geographics 8.1 (2009): 1, http://ij-healthgeographics.biomedcentral.com/articles/10.1186/1476-072X-8-2
</ref>. Künzli i współpracownicy pokazali korelację między narażeniem na pyłowe zanieczyszczenia powietrza generowane przez silniki spalinowe a rozwojem astmy u niepalących osób dorosłych. Znaleziony współczynnik ryzyka (HR = 1,30; 95% CI: 1,05–1,61 na każde 1 μg/m<sup>3 </sup>PM<sub>10</sub> pochodzącego z emisji związanych z motoryzacją) nie zależał od uwzględnienia takich czynników jak wykształcenie, narażenie na zanieczyszczenia powietrza w miejscu pracy, bierne palenie, narażenie na PM<sub>10</sub> z innych niż motoryzacja źródeł czy też odległość miejsca zamieszkania od ruchliwej ulicy.
Jednak część z przeprowadzonych w ciągu ostatnich 2 dekad badań nie wykazała związku między długookresową ekspozycją na zanieczyszczenia powietrza a częstością występowania astmy lub też związek taki istniał, ale nie był statystycznie istotny. Na przykład, 14 z 18 badań będących przedmiotem metaanalizy Favarato i wsp.<ref> Favarato, Graziella, et al, Traffic-related pollution and asthma prevalence in children. Quantification of associations with nitrogen dioxide, Air Quality, Atmosphere &amp; Health 7.4 (2014): 459–466, http://link.springer.com/article/10.1007/s11869-014-0265-8
</ref> wskazywało na istnienie związku między narażeniem na dwutlenek azotu a chorobowością astmy, jednak tylko w 2 pracach przedstawione wyniki były statystycznie istotne.
Między poszczególnymi badaniami istnieją często duże różnice, także pod względem sposobu oceny narażenia populacji na zanieczyszczenia powietrza. W przypadku rozwoju astmy kluczowe może być prozapalne działanie najdrobniejszych frakcji pyłu zawieszonego oraz zawartych w pyle substancji, takich jak metale przejściowe (i ich związki) czy węglowodory<ref> Donaldson, Kenneth, M. Ian Gilmour, and William MacNee, Asthma and PM10, Respiratory Research 1.1 (2000): 1, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC59535/
</ref>. To od zawartości tych właśnie składowych, a nie od całkowitego stężenia pyłu może zatem zależeć siła związku między narażeniem na zanieczyszczenia pyłowe a zapadalnością na astmę. W ostatnich latach w badaniach związków między zanieczyszczeniem powietrza a astmą zwraca się większą uwagę na traktowane całościowo zanieczyszczenia generowane przez silniki spalinowe, a nie na ich poszczególne składowe<ref> Guarnieri, Michael, and John R. Balmes, Outdoor air pollution and asthma, The Lancet 383.9928 (2014): 1581–1592, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24792855/
</ref>.