Edytujesz Zanieczyszczenia powietrza a choroby nowotworowe (sekcja)

== <span id="anchor-3"></span>Sytuacja w Polsce ==

Na tle innych krajów europejskich wpływ zanieczyszczenia powietrza na powstawanie nowotworów (w tym raka płuca) może być szczególnie istotny w przypadku Polski. W Polsce typowe długookresowe narażenia na PM<sub>2,5</sub> to 20–30 µg/m<sup>3</sup>, a w najbardziej zanieczyszczonych miejscowościach południowej Polski może przekraczać nawet 40 µg/m<sup>3</sup> <ref> World Health Organization. Ambient air pollution: A global assessment of exposure and burden of disease, https://apps.who.int/iris/handle/10665/250141
</ref>.

W Polsce nie przeprowadzono dotychczas dużych badań kohortowych pozwalających na oszacowanie związku narażenia populacji na drobne pyły a zapadalnością na raka płuca oraz na ocenę ewentualnych różnic pod tym względem z innymi państwami. Jednak w naszym kraju problem wydaje się być poważniejszy nie tylko dlatego, że stężenia zanieczyszczeń pyłowych są wysokie. Również dlatego, że w porównaniu z krajami, w których prowadzone były cytowane badania kohortowe, w sezonie grzewczym pył zawieszony w Polsce jest „bardziej rakotwórczy” – zawiera kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt razy więcej rakotwórczych związków z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych<ref> Państwowy Monitoring Środowiska – Inspekcja Ochrony Środowiska. Zanieczyszczenie powietrza wielopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi w Polsce w 2019 roku, http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/maps/air/quality/type/R
</ref>, azaarenów<ref> Heikki Junninen, et al. Quantifying the Impact of Residential Heating on the Urban Air Quality in a Typical European Coal Combustion Region. Environ. Sci. Technol., 2009, 43 (20), pp. 7964–7970, http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/es8032082
</ref> czy związków z grupy dioksyn<ref> Adam Grochowalski. Ambient air concentration and emission of dioxins in Poland, Proceedings of the JRC Workshop on the Determination of Dioxins in Industrial Emissions, Brno, Czech Republic, 16–19 April 2002, https://www.google.pl/search?client=ubuntu&channel=fs&q=Proceedings+of+the+JRC+Workshop+on+the+%22Determination+of+Dioxins+in+Industrial+Emissions%22%2C++Brno%2C+Czech+Republic%2C+16-19+April+2002.+&ie=utf-8&oe=utf-8&gfe_rd=cr&ei=kwQBVpKjI9Gv8wf3qKLoCw
</ref><sup>,</sup> <ref> Christoph, E. H., et al. PCDD/Fs in ambient air of Krakow–seasonal changes in congener distributions. Organohalogen Compounds 67 (2005): 1205–1209, http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC32568
</ref> niż w Japonii, USA czy Europie Zachodniej. Podobna sytuacja ma też miejsce dla innych policyklicznych związków aromatycznych i pochodnych WWA, takich jak nitro-WWA<ref> I. Makhniashvili. Nitrowe pochodne wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w środowisku. Bezpieczeństwo Pracy: nauka i praktyka, 3/2003.
</ref><sup>,</sup> <ref> Andersson, Jan T., Christine Achten. Time to say goodbye to the 16 EPA PAHs? Toward an up-to-date use of PACs for environmental purposes. Polycyclic aromatic compounds 35.2–4 (2015): 330–354, http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10406638.2014.991042
</ref>. Wiele z tych związków jest bardziej kancerogennych niż benzo(a)piren, którego rakotwórczy i mutagenny charakter jest dobrze poznany.

Przemawiające do wyobraźni jest przeliczenie ilości wdychanego z powietrzem benzo(a)pirenu (jednego z najważniejszych związków z grupy WWA) na równoważną liczbę papierosów, którą musiałaby wypalić osoba dorosła o przeciętnej aktywności fizycznej, by dostarczyć do organizmu taką samą ilość tej substancji. W zależności od miejscowości i uwzględnianego roku równoważnik ten może wynosić od kilkuset do nawet 3 tysięcy papierosów rocznie.

Obok niskiej emisji powierzchniowej (zanieczyszczeń produkowanych przez domowe piece, kotły i kominki oraz małe lokalne kotłownie), emisji przemysłowych i emisji zanieczyszczeń z transportu istotnym źródłem substancji kancerogennych obecnych w polskim powietrzu może być także spalanie odpadów z tworzyw sztucznych w domowych paleniskach, w ogniskach oraz pożary składowisk odpadów. Bardzo trudno jest oszacować narażenie populacji i skutki zdrowotne związane z tymi zjawiskami, w niektórych miejscach mogą one być jednak poważne.