Edytujesz Państwowy Monitoring Środowiska (sekcja)

== <span id="_heading=h.3dy6vkm" class="anchor"><span id="_Toc72408893" class="anchor"></span></span>Wytyczne dla lokalizacji stacji i typy stacji ==

System monitoringu jakości powietrza w Polsce w głównej mierze opiera się na sieciach stacji pomiarowych rozmieszczonych w miarę potrzeb , ale przede wszystkim w miastach. Kryteria lokalizacji stanowisk pomiarowych określają przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska<ref>Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 grudnia 2020 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz.U. 2020 poz. 2279) [źródło: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200002279].
</ref>. O lokalizacji stacji pomiarowych i ich programie pomiarowym decyduje GIOŚ<ref>Informacje dotyczące systemu monitoringu jakości powietrza w Polsce [źródło:http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/measuring_air_assessment_measurings].
</ref>. Od dłuższego czasu podnoszony jest temat braku stacji pomiarowych w małych miejscowościach, które borykają się z ogromnym problemem smogu. Państwowy system jest nadal w tym zakresie poza najbardziej newralgicznymi punktami na mapie Polski.

Sposób lokalizowania punktów pomiarowych jest określony w tzw. skali mikro i makro.

Pierwszy opis dotyczy dokładnych warunków technicznych, którym musi odpowiadać umiejscowienie urządzeń pomiarowych. Jest to np. zadbanie o nieograniczony przepływ powietrza, odpowiednia odległość od budynków, wysokość czerpni powietrza czy odległość od drogi w przypadku pomiarów ze względu na oddziaływanie transportu.

Skala makro obejmuje wytyczne, które mają przysłużyć się realizacji konkretnych celów, dla których wykonuje się pomiary. Dla przykładu, pomiary ze względu na ochronę zdrowia ludzi na obszarze pozamiejskim nie powinny być zlokalizowane w pobliżu (mniej niż 5 km) aglomeracji czy instalacji przemysłowych. Z kolei stanowiska pomiarowe do oceny poziomu ozonu w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi na obszarze miejskim powinny reprezentować obszar kilku km<sup>2</sup>.

Spełnienie tych kryteriów jest zasadniczym warunkiem lokalizacji punktów pomiarowych, gdyż instytucja państwowa musi realizować zadania zgodnie z obowiązującym prawem.

=== Typy stacji ===

Ocena jakości powietrza jest prowadzona według kryteriów określonych w unijnych dyrektywach w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy<ref>Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy [źródło: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32008L0050].
</ref> oraz w sprawie arsenu, kadmu, niklu, rtęci i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu<ref>Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie arsenu, kadmu, niklu, rtęci i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu [źródło: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A32004L0107].
</ref>. W zależności od celu prowadzonych pomiarów jakości powietrza wykorzystywane są różne typy stacji. Podział na zasadnicze trzy typy zawiera stacje: tła, komunikacyjne i przemysłowe<ref>https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/station/search – wyszukiwarka stacji wg tych typów.
</ref>. Zgodnie z rozporządzeniem<ref>Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 grudnia 2020 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz.U. 2020 poz. 2279) [źródło: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200002279].
</ref> lokalizacja tych stacji powinna zapewniać odpowiednio reprezentatywność:

*obszaru o powierzchni kilku km<sup>2</sup> dla tła miejskiego;

*segmentu ulicy nie mniejszego niż 100 m długości lub obszaru o powierzchni co najmniej 200 m<sup>2</sup> w przypadku pomiarów prowadzonych z uwagi na oddziaływanie komunikacji;

*obszaru o powierzchni co najmniej 250 m × 250 m w przypadku pomiarów prowadzonych z uwagi na oddziaływanie przemysłu.

Poniżej znajduje się podział na typy stacji z uwagi na bardziej szczegółowe cele, jakie są realizowane przez pomiary na nich wykonywane.

==== Typ: ochrona zdrowia ====

Pod kątem ochrony zdrowia ocenie podlega 12 substancji: dwutlenek siarki (SO<sub>2</sub>), dwutlenek azotu (NO<sub>2</sub>), tlenek węgla (CO), benzen (C<sub>6</sub>H<sub>6</sub>), ozon (O<sub>3</sub>), pył PM<sub>10</sub> i PM<sub>2,5</sub>, metale ciężkie: ołów (Pb), arsen (As), nikiel (Ni), kadm (Cd) oznaczane w pyle PM<sub>10</sub> oraz bezno(a)piren oznaczany w pyle PM<sub>10</sub>. Poniżej mapa stacji, które działają w tym zakresie (rysunek 6).

[[Plik:Rysunek 6. Lokalizacje stacji PMŚ mierzące stężenia zanieczyszczeń ze względu na ochronę zdrowia.png|mały|brak|Rysunek 6. Lokalizacje stacji PMŚ mierzące stężenia zanieczyszczeń ze względu na ochronę zdrowia''<ref>Źródło: http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/maps/measuringstation/U </ref>]]

==== Typ: ochrona roślin ====

Ze względu na ochronę roślin ocenie podlegają trzy substancje: dwutlenek siarki (SO<sub>2</sub>), tlenki azotu (NO<sub>x</sub>) i ozon (O<sub>3</sub>). Poniżej mapa lokalizacji takich stacji na terenie kraju (rysunek 7).

[[Plik:Rysunek 7. Lokalizacje stacji PMŚ mierzące stężenia zanieczyszczeń ze względu na ochronę roślin.png|mały|brak|Rysunek 7. Lokalizacje stacji PMŚ mierzące stężenia zanieczyszczeń ze względu na ochronę roślin''<ref>Źródło: http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/maps/measuringstation/U </ref>]]

==== Typ: narażenie na pył zawieszony PM<sub>2,5</sub> ====

Szczególnym typem stacji są te, które uwzględniają narażenie na pył zawieszony PM<sub>2,5</sub>. Ze względu na jego znaczny negatywny wpływ na zdrowie ludzi, wprowadzono dodatkowe normy jakości powietrza dla obszarów tła miejskiego w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców i w aglomeracjach. Dla obszarów tych określono wartość dopuszczalną pyłu PM<sub>2,5</sub> w powietrzu, którą nazwano pułapem stężenia ekspozycji obliczanym na podstawie wskaźnika średniego narażenia.

Zgodnie z prawem GIOŚ oblicza wartość wskaźnika średniego narażenia na pył PM<sub>2,5</sub> dla miasta o liczbie mieszkańców większej niż 100 tys. i aglomeracji oraz wartość krajowego wskaźnika średniego narażenia<ref>Art. 86a ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska [źródło: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20010620627].
</ref>. Wskaźniki te obliczane są zgodnie z metodą określoną w rozporządzeniu Ministra Środowiska<ref>Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 września 2012 r. w sprawie sposobu obliczania wskaźników średniego narażenia oraz sposobu oceny dotrzymania pułapu stężenia ekspozycji (Dz.U. 2012 poz. 1029) [źródło: http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20120001029].
</ref>. Krajowy wskaźnik średniego narażenia na pył PM<sub>2,5</sub> dla roku 2019 liczony jako średnia z lat 2017–2019 wyniósł 21 µg/m<sup>3</sup> <ref>Badania zanieczyszczenia powietrza pyłem PM<sub>2,5</sub> pod kątem monitorowania wskaźnika średniego narażenia [źródło: https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/exposure_dust_pm].
</ref>.

==== Typ: Program EMEP ====

Kolejnym typem są stacje działające w ramach EMEP<ref>https://www.emep.int/ – strona programu w jęz. angielskim.
</ref> (ang. ''European Monitoring and Evaluation Programme''), który oznacza wspólny program monitoring I oceny transgranicznego przenoszenia zanieczyszczeń na dalekie odległości w Europie. Monitoring tła zanieczyszczenia atmosfery w Polsce ma na celu wypełnienie jednego ze zobowiązań Polski wynikających z „Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości” oraz Protokołu do tej Konwencji w sprawie finansowania EMEP. Na terenie Polski zlokalizowane są 4 takie stacje: KMŚ Puszcza Borecka (woj. warmińsko-mazurskie), IMGW Jarczew (woj. lubelskie), IMGW Łeba – Rąbka (woj. pomorskie) i Śnieżka (woj. dolnośląskie)<ref>Informacje na temat programu i celu pomiarów zanieczyszczenia powietrza na tłowych stacjach EMEP w Polsce [źródło: https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/regional_background_pollution_emep].
</ref>.

==== Typ: specjalistyczne stacje tła regionalnego UE ====

Ostatnim typem stacji pomiarowych w ramach PMŚ są specjalistyczne stacje tła regionalnego UE. Powstały one w celu zapewnienia informacji o stężeniach zanieczyszczeń zwłaszcza pyłowych w powietrzu na obszarach oddalonych od źródeł emisji zanieczyszczeń.

W ramach PMŚ pomiary jakości powietrza pod kątem składu pyłu PM<sub>10</sub> i PM<sub>2,5</sub> na obszarach tła regionalnego są prowadzone na 4 stacjach: Osieczów (woj. dolnośląskie), Zielonka (woj. kujawsko-pomorskie) oraz Puszcza Borecka (woj. warmińsko-mazurskie). Dodatkowo na stacji tła regionalnego Złoty Potok w woj. śląskim, w celu monitorowania wpływu uprzemysłowionych i gęsto zaludnionych terenów Górnego Śląska i Małopolski, prowadzone są pomiary składu pyłu PM<sub>10</sub> i PM<sub>2,5</sub><ref>Programy badawcze regionalnego tła zanieczyszczenia powietrza określone w dyrektywach UE [źródło:https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/regional_background_pollution_ue].
</ref>.<span id="_heading=h.2s8eyo1" class="anchor"></span>


<references />