Edytujesz Państwowy Monitoring Środowiska (sekcja)

== <span id="_heading=h.2et92p0" class="anchor"><span id="_Toc72408890" class="anchor"></span></span>Typy pomiarów na stacjach PMŚ ==

Pomiary w ramach PMŚ są wykonywane w sposób ciągły (pomiar automatyczny) lub systematyczny (pomiar manualny).

Aktualnie w Polsce pomiary jakości powietrza prowadzone są na 2017 stanowiskach pomiarowych, w tym na 1113 stanowiskach automatycznych, co stanowi 55,2% wszystkich stanowisk i na 904 stanowiskach manualnych (44,8% wszystkich stanowisk)<ref>Informacje dotyczące systemu monitoringu jakości powietrza w Polsce [źródło:http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/measuring_air_assessment_measurings].
</ref>. Najwięcej jest ich w województwach: kujawsko-pomorskim (226), śląskim (208), małopolskim (174), dolnośląskim (173) i mazowieckim (167). Najmniejsza liczba stanowisk jest zlokalizowana na terenie województw opolskiego (63) i podlaskiego (62). Podsumowanie liczby stanowisk pomiarowych z podziałem na typy pomiarów znajduje się na rysunku poniżej (rysunek 5).

[[Plik:Rysunek 5. Stanowiska pomiarowe monitoringu jakości powietrza funkcjonujące w ramach PMŚ w 2020 roku.png|mały|brak|Rysunek 5. Stanowiska pomiarowe monitoringu jakości powietrza funkcjonujące w ramach PMŚ w 2020 roku''<ref>Informacje dotyczące systemu monitoringu jakości powietrza w Polsce [źródło: http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/measuring_air_assessment_measurings]. </ref>]]

Z danych zawartych w bazie GIOŚ wynika, że najwięcej stacji pomiarowych znajduje się w Krakowie (8), Warszawie (8), Gdańsku (5), Łodzi (5), Poznaniu (5) oraz we Wrocławiu (5).

Pomiar ciągły jest prowadzony analizatorami automatycznymi (wyniki pomiarów o jednogodzinnym czasie uśredniania), a pomiar manualny poornikami pyłu z wymiennymi filtrami (wyniki pomiarów o 24-godzinnym czasie uśredniania).

Wyniki z 1-godzinnych automatycznych pomiarów zanieczyszczeń powietrza udostępniane są na portalu „Jakość Powietrza” w module Bieżące dane pomiarowe<ref>http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/current
</ref> oraz w aplikacjach mobilnych GIOŚ. Dane z pomiarów manualnych udostępniane są na portalu „Jakość Powietrza” w zakładce Bank danych pomiarowych<ref>http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/archives
</ref>. Wyniki manualnych pomiarów pyłu PM<sub>10</sub> i PM<sub>2,5</sub> są udostępniane po około 1–1,5 miesiąca od poboru próby i jest to spowodowane procedurami związanymi z wykonywaniem tego typu pomiarów.

=== Metoda manualna (referencyjna), zwana również metodą grawimetryczną ===

W tej metodzie używa się tzw. poborników pyłowych, specjalnych urządzeń, do których zasysane jest powietrze. Co 2 tygodnie zakłada się 14 jednorazowych filtrów, które urządzenie zmienia automatycznie co 24 godziny.

Filtry czyste, przed założeniem do pobornika, są ważone w laboratorium, a następnie transportowane na stację pomiarową i umieszczane w poborniku. Po 2 tygodniach wszystkie są wyjmowane, umieszczane w specjalnych pojemnikach do transportu i przewożone do laboratorium. W laboratorium filtry są ważone po raz drugi (z zachowaniem odpowiednich norm). Z różnicy masy przed i po ekspozycji filtra odniesionych do prędkości przepływu powietrza w poborniku wyliczane są stężenia pyłów. Stężania te podawane są w mikrogramach na metr sześcienny (µg/m<sup>3</sup>).

Zaletą tej metody pomiarowej jest jej bardzo wysoka dokładność. Jedyną jej wadą jest czas potrzebny na uzyskanie wyników, który wynosi ok. 3 tygodni.

Taką metodą w Polsce, Europie czy Stanach Zjednoczonych mierzy się stężenia pyłu zawieszonego. Materiał zgromadzony na filtrze można wykorzystać również do oznaczania metali ciężkich i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, w tym benzo(a)pirenu.

=== Metoda automatyczna, równoważna do referencyjnej ===

W metodzie tej stosuje się mierniki automatyczne różnego typu. Mierniki te na bieżąco mierzą stężenia pyłu, co umożliwia pokazywanie wyników tych pomiarów w trybie <span id="_Hlk71430844" class="anchor"></span>''online'' na portalach inspekcji ochrony środowiska i w aplikacjach. Dane są aktualizowane co godzinę i w celu porównania z poziomem dopuszczalnym przeliczane na wartości średniodobowe.

Tak uzyskane wyniki określane są jako dane „surowe” czyli takie, które nie zostały poddane weryfikacji. Obie wymienione metody (referencyjna i równoważna) podlegają ciągłemu oraz okresowemu sprawdzeniu z wykorzystaniem mierników referencyjnych, kalibracjom, nadzorowi technicznemu (Polskie Centrum Akredytacji PCA)<ref>https://www.pca.gov.pl/
</ref>, a systemy pomiarowe są objęte nadzorem Krajowego Laboratorium Referencyjnego i Wzorcującego GIOŚ<ref>http://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/national_reference_laboratory_calibration
</ref>. Wszystko to ma na celu zapewnienie wysokiej wiarygodności wytwarzanej informacji. Nadzór i weryfikacja osiąganych wyników polega m.in. na systematycznym sprawdzaniu pod względem technicznym (prawidłowości funkcjonowania aparatury pomiarowej) i merytorycznym (prawidłowości wynikających z procesów zachodzących w atmosferze) wyników pomiarów jakości powietrza<ref>Badania jakości powietrza w ramach PMŚ. Przemysław Susek – Aktualności, Komunikaty, Monitoring, Powietrze – 2017/10/23 [źródło: http://www.zgora.pios.gov.pl/badania-jakosci-powietrza-w-ramach-pms/].
</ref>.

Ważna uwaga: nie wszystkie urządzenia sprzedawane do wykonywania pomiarów jakości powietrza zachowują standardy tej metody. Jest to kluczowa kwestia, jeśli chcemy miarodajnie porównywać ich wyniki z normami czy pomiarami GIOŚ.