Smogopedia - Wkład użytkownika [pl]

Oczyszczacze powietrza

2021-04-26T16:29:35Z

Sylwia Jedyńska: Utworzono nową stronę "'''Autor: Sebastian Medoń''' '''Oczyszczacz powietrza''' – urządzenie służące eliminacji zanieczyszczeń powietrza wewnątrz budynku, przeznaczone w szczególno..."

'''Autor: Sebastian Medoń'''

'''Oczyszczacz powietrza''' – urządzenie służące eliminacji zanieczyszczeń powietrza wewnątrz budynku, przeznaczone w szczególności dla alergików i osób cierpiących na choroby układu oddechowego (m.in. astmę i POChP). W Polsce ze względu na wysokie poziomy zanieczyszczeń powietrza, zwłaszcza w sezonie grzewczym, urządzenia te służyć mogą profilaktyce zdrowotnej.

W zależności od technologii filtrowania oczyszczacze pozwalają pozbyć się z powietrza m.in. drobnych pyłów zawieszonych (PM2,5 i PM10), rakotwórczego benzo(a)pirenu, lotnych związków organicznych (LZO), kurzu, sierści i uciążliwości zapachowych.

= Jakość powietrza w budynku a zdrowie =

Zanieczyszczenia wewnątrz budynku mogą pochodzić z dwóch źródeł. Pierwsze jest '''pochodną stanu powietrza na zewnątrz''': w Polsce wynika więc w dużej mierze z niskiej emisji, czyli ogrzewania domów. W przypadku pyłu zawieszonego stężenia odnotowywane wewnątrz budynków są średnio 50% niższe od tych na zewnątrz. To, w jakim stopniu zanieczyszczenia przedostają się do środka zależy jednak głównie od kondycji budynku i rodzaju wentylacji [11.]

Drugie źródło to '''zanieczyszczenia powstające wewnątrz''', m.in. za sprawą gotowania posiłków na kuchence gazowej, palenia papierosów czy użytkowania kominka. W ostatnim przypadku stężenia zanieczyszczeń w pomieszczeniu mogą sięgać wartości spotykanych przy ruchliwej drodze lub nawet być kilkukrotnie wyższe – wynika z danych omówionych w raporcie autorstwa J. Jędraka i P. Siergieja [12.].

Podobnie jak w przypadku narażenia na smog poza budynkiem, kontakt z zanieczyszczeniami powietrza wewnątrz budynku może negatywnie wpływać na nasze zdrowie, zarówno w perspektywie krótko-, jak i długoterminowej. Według WHO spośród pyłów zawieszonych najniebezpieczniejsze są te o średnicy nieprzekraczającej 2,5 i 10 mikrometrów (kolejno: '''PM2,5 i PM10'''). Cząstki te są absorbowane w oskrzelach i płucach i mogą powodować podrażnienia, w tym m.in. kaszel i trudności z oddychaniem, a także zwiększać ryzyko infekcji i zaostrzenia przewlekłych chorób układu oddechowego [2.]. Mniejsze cząstki (PM2,5) mogą przenikać do krwioobiegu i w dłuższej perspektywie mieć wpływ m.in. na przebieg chorób układu krążeniowego i oddechowego, a prawdopodobnie także innych układów [2.]. Popularnie wykorzystywane w oczyszczaczach filtry HEPA eliminują 99,97% cząsteczek większych niż 0,3 µm, a więc praktycznie eliminują zagrożenia związane z cząstkami PM2,5 i PM10 [3.].

Groźnym składnikiem zanieczyszczeń powietrza, pochodzącym w Polsce w około 85% z niskiej emisji, jest '''rakotwórczy benzo(a)piren'''. Większość tego związku występuje w powietrzu jako składnik cząstek stałych (pyłu) [10.], dlatego w przypadku oczyszczaczy najskuteczniejszym rozwiązaniem będzie filtr HEPA [8., 9.] lub inny filtr o zbliżonej skuteczności w wychwytywaniu drobnych pyłów [6.].

= Działanie i parametry oczyszczaczy powietrza =

Działanie oczyszczacza polega na pobraniu powietrza, poddaniu go filtracji, a następnie wydmuchaniu w formie oczyszczonej zgodnie ze specyfikacją urządzenia. Ze względu na technologię oczyszczania wyróżniamy oczyszczacze mechaniczne, wodne lub łączące obydwie techniki.

'''Najpopularniejsze rozwiązania w zakresie filtrowania to obecnie:'''

* '''Filtr HEPA''' – filtr wymienny, charakteryzujący się skutecznością 99,97% w przypadku cząstek stałych większych niż 0,3 µm. Praktycznie całkowicie oczyszcza więc powietrze z pyłów zawieszonych PM2,5 i PM10 [3.] i większości rakotwórczego benzo(a)pirenu [8., 9.]. Może także pochłaniać cząstki wirusów, dlatego niektórzy eksperci zalecają filtr HEPA jako narzędzie przeciwdziałania zakażeniom SARS-CoV-2 [7.];
* '''Inne, podobne filtry''' (zamiast HEPA) – filtry wymienne, na ogół tańsze, choć niekoniecznie mniej skuteczne od HEPA [6.]. Należy jednak pamiętać, że w przypadku filtru HEPA mamy do czynienia z uniwersalnym, certyfikowanym standardem. Wybierając alternatywę warto sprawdzić renomę producenta oraz specyfikację i ewentualną certyfikację produktu;
* '''Dodatkowy filtr węglowy''' – filtr wymienny, stosowany zwykle razem z filtrem HEPA lub podobnym. Wykorzystuje węgiel aktywny do usuwania m.in. lotnych związków organicznych (LZO), uciążliwości zapachowych, a także niektórych wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) [8.];
* '''Filtr wodny''' – filtr występujący w przypadku urządzeń wodnych, samodzielnie lub razem z filtrem mechanicznym. Oczyszcza powietrze z wykorzystaniem wody, nawilżając dodatkowo powietrze. Jego skuteczność bez innych filtrów ogranicza się na ogół do większych cząstek, w tym kurzu i sierści zwierząt. Należy odpowiednio dbać o czystość wody i pojemnika, by uniknąć rozwoju bakterii lub pleśni [6.];
* '''Dodatkowe filtry''' – inne filtry, przeznaczone do zwalczania m.in. alergenów czy pleśni. Montowane są również filtry wstępne, które oczyszczają powietrze z większych cząstek, by wydłużyć żywotność głównych filtrów.

Niektóre urządzenia posiadają ponadto dodatkowe funkcje, które mogą zwiększać skuteczność urządzenia i wygodę jego użytkowania. Są to m.in. '''jonizatory powietrza''', '''nawilżacze''' czy '''lampy UV'''. Na wyposażeniu droższych urządzeń są również '''czujniki jakości powietrza''', a także rozbudowany system sterowania, pozwalający wybrać jeden z cichszych lub bardziej wydajnych trybów pracy.

= =

= Wybór urządzenia =

Ważnymi parametrami w kontekście wyboru urządzenia są: '''metraż, dla którego zaprojektowano urządzenie''' (w metrach kwadratowych, m²), a także '''wydajność filtrowania''' (w metrach sześciennych, m³). Od pierwszego zależy to, czy urządzenie sprosta wielkości poszczególnych pomieszczeń, natomiast od drugiego to, jak długo będzie trwał proces oczyszczania. Producenci informują przeważnie także o '''głośności oczyszczacza''' (w decybelach, dB) i oczywiście zastosowanych '''filtrach'''.

W kontekście problemu zanieczyszczeń powietrza dobrze wybrać takie urządzenie, które pozwoli wyeliminować najgroźniejsze składniki smogu: cząstki PM2,5, PM10 oraz rakotwórczy benzo(a)piren. Tutaj najlepiej sprawdzi się urządzenie posiadające przynajmniej filtr HEPA lub podobnie skuteczny odpowiednik. Chcąc zabezpieczyć się także przed LZO, warto zainwestować w filtr węglowy, który oczyści ponadto powietrze z nieprzyjemnych zapachów.

= =

= Źródła =

<ol style="list-style-type: decimal;">
<li><blockquote>''Indoor Air Quality (IAQ) Frequently Asked Questions, United States Environmental Protection Agency'' (EPA), [https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/indoor-air-quality-iaq-frequently-asked-questions ''https://www.epa.gov/indoor-air-quality-iaq/indoor-air-quality-iaq-frequently-asked-questions''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>Jędrak J., Konduracka E., Badyda A.J., Dąbrowiecki P., 2017. ''Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie'' (online), [https://polskialarmsmogowy.pl/files/artykuly/1346.pdf ''https://polskialarmsmogowy.pl/files/artykuly/1346.pdf''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>Gojtowski M., Idziak P., 2019. ''Niskobudżetowy inteligentny oczyszczacz powietrza przeznaczony dla niewielkich pomieszczeń użyteczności publicznej'', “Poznan University of Technology Academic Journals. Electrical Engineering” nr 9, s. 201–212.</blockquote></li>
<li><blockquote>Czajkowski J., Grabowski R., 2019. ''Eye protection against effects of smog'', “Ophthatherapy” (online), [https://journalsmededu.pl/index.php/ophthatherapy/article/view/503 ''https://journalsmededu.pl/index.php/ophthatherapy/article/view/503''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>''Jak wybrać oczyszczacz powietrza? (Wywiad z drem Jakubem Bartyzelem z AGH w Krakowie)'', „SmogLab” (online), [https://smoglab.pl/jak-wybrac-oczyszczacz-powietrza/ ''https://smoglab.pl/jak-wybrac-oczyszczacz-powietrza/''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>''Oczyszczacze powietrza. Jak to działa i na co zwrócić uwagę przed zakupem?'', „SmogLab” (online), [https://smoglab.pl/oczyszczacze-powietrza-jak-to-dziala-i-na-co-zwrocic-uwage/ ''https://smoglab.pl/oczyszczacze-powietrza-jak-to-dziala-i-na-co-zwrocic-uwage/''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>''Can an air purifier help protect you against the coronavirus?'', “The Washington Post” (online), [https://www.washingtonpost.com/lifestyle/home/purifier-hepa-covid-particles-droplets/2020/10/16/1b54b27e-0f18-11eb-8a35-237ef1eb2ef7_story.html ''https://www.washingtonpost.com/lifestyle/home/purifier-hepa-covid-particles-droplets/2020/10/16/1b54b27e-0f18-11eb-8a35-237ef1eb2ef7_story.html''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>''Oczyszczacz powietrza a WWA'', blog sklepu z oczyszczaczami GoodAIR (online), [https://goodair.pl/blog/oczyszczacz-powietrza-a-wwa#section-6 ''https://goodair.pl/blog/oczyszczacz-powietrza-a-wwa#section-6''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>''Benzopiren – składnik smogu, co warto wiedzieć?'', Ranking Oczyszczaczy (online), [https://ranking-oczyszczaczy.pl/poradnik-czystego-powietrza/benzopiren-skladnik-smogu/ ''https://ranking-oczyszczaczy.pl/poradnik-czystego-powietrza/benzopiren-skladnik-smogu/''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>Kozielska. B., 2015. ''Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne zawarte w pyłach zanieczyszczających środowisko'', Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice, s. 22.</blockquote></li>
<li><blockquote>Bartyzel J., Smoleń K., 2017. ''Ocena wpływu zanieczyszczeń pyłowych na zewnątrz budynków na jakość powietrza wewnątrz pomieszczeń'', [https://polskialarmsmogowy.pl/files/artykuly/1399.pdf ''https://polskialarmsmogowy.pl/files/artykuly/1399.pdf''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li>
<li><blockquote>Siergiej P., Jędrak J., 2019. ''Kominki. Czy spalanie drewna jest problemem?'', s. 10, [https://smoglab.pl/wp-content/uploads/2020/09/Kominki-opracowanie-FINAL-1.pdf ''https://smoglab.pl/wp-content/uploads/2020/09/Kominki-opracowanie-FINAL-1.pdf''] [dostęp 28.01.2021].</blockquote></li></ol>

Maski antysmogowe

2021-04-26T16:11:55Z

Sylwia Jedyńska: Utworzono nową stronę "'''1. Oznaczenia masek antysmogowych''' '''2. Skutki używania masek antysmogowych''' '''3. Kontrola jakości masek antysmogowych''' '''Maseczki antysmogowe''' – p..."

'''1. Oznaczenia masek antysmogowych'''

'''2. Skutki używania masek antysmogowych'''

'''3. Kontrola jakości masek antysmogowych'''

'''Maseczki antysmogowe''' – półmaski chroniące przed zanieczyszczeniem, popularnie nazywane „maskami antysmogowymi”, są jednymi z najskuteczniejszych środków chroniących przed szkodliwymi pyłami i aerozolami. Mogą być zrobione z różnego rodzaju materiałów, m.in. z filtrów węglowych czy filtrów HEPA. Ich działanie zostało potwierdzone wynikami badań naukowych, jednak skuteczność poszczególnych modeli może być różna. Zależy to m.in. od oznaczenia klasy filtra.

Noszenie masek ma sens – niezależnie od tego, czy mówimy o ochronie przed wirusami, czy o przeciwdziałaniu szkodliwym skutkom oddychania smogiem. Warto jednak wiedzieć, że maska masce nierówna. Nie wszystkie będą skuteczne, a te „antysmogowe” nie zawsze są „antywirusowe”.

'''1. Oznaczenia masek antysmogowych'''

Co warto wiedzieć przy zakupie maski, a właściwie półmaski antysmogowej? Zacznijmy od podstawowych oznaczeń, którymi powinna być opatrzona każda z nich<ref>https://www.uokik.gov.pl/aktualnosci.php?news_id=15166
</ref>:

* '''CE''' – oznacza, że producent deklaruje, iż maska spełnia wszystkie europejskie wymagania techniczno-prawne;
* '''FFP1''', '''FFP2''', '''FFP3'''<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7194956/</ref> – to klasa ochrony filtra: najniższa to 1, najwyższa to 3;
* '''NR''' – oznacza półmaskę jednorazowego użytku – nie zakładaj jej ponownie i nie noś dłużej niż 8 godzin;
* '''R''' – półmaska wielokrotnego użytku;
* '''D''' – oznacza, że półmaska pozytywnie przeszła badanie na zatkanie pyłem dolomitowym. Warto ją wybrać w przypadku dłuższej pracy w zapylonym pomieszczeniu, np. podczas remontu.

Przy wyborze maski warto zwrócić uwagę przede wszystkim na oznaczenie klasy filtra FFP. Najwyższa, czyli FFP3, zatrzymuje szkodliwe pyły i większość wirusów. Podobny stopień ochrony zapewniają produkty z amerykańskim oznaczeniem N99. Dobra maska antywirusowa będzie więc chroniła również przed smogiem. W sytuacji zagrożenia pandemią COVID-19 lub epidemiami innych chorób warto rozważyć zakup właśnie takiego modelu. Dla absolutnej pewności można też sprawdzić materiał, z którego wykonano filtr maski. Najlepsze będą te z oznaczeniem HEPA, zrobione ze spiekanego szkła, chroniące przed szkodliwymi pyłami. Jeszcze lepszy efekt otrzymamy, jeśli w masce zastosowany będzie dodatkowo filtr węglowy, zatrzymujący zanieczyszczenia gazowe. Trzeba pamiętać również, że właściwie działająca maska powinna idealnie przylegać do twarzy. A co na smog na pewno nie zadziała? Nie należy wierzyć w zbawienną ochronę szalików, kominów narciarskich, masek wykonanych wyłącznie z bawełny czy włókniny polipropylenowej.

'''2. Skutki używania masek antysmogowych'''

Skąd wiadomo, że noszenie dobrej jakości maski jest dla nas korzystne? Potwierdzają to badania, m.in. z jednej z najbardziej zanieczyszczonych metropolii świata – Pekinu<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2662779/pdf/1743-8977-6-8.pdf
</ref>. Już w 2008 roku międzynarodowa grupa naukowców doszła do wniosku, że maski obniżają szkodliwy wpływ smogu na zdrowie. Uczeni kontrolowali ciśnienie krwi i rytm zatokowy u 15 wolontariuszy. Oba te parametry wskazują na ryzyko zawału serca czy udaru mózgu. Mieszkańcy stolicy Państwa Środka najpierw zostali poproszeni o noszenie masek najwyższej klasy przez 48 godzin i dwugodzinny spacer ulicami miasta. Tydzień później próbę powtórzono, uczestnicy nie stosowali już jednak ochrony przed smogiem. Pomiary wykazały korzystniejsze wyniki w przypadku noszenia maski antysmogowej. Chodziło o niższe ciśnienie krwi i zwiększoną zmienność rytmu zatokowego.

Podobne wnioski można wysnuć z badania z Sao Paulo z 2016 roku<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26738952/
</ref>. Naukowcy z tamtejszego uniwersytetu pod lupę wzięli wpływ zanieczyszczeń komunikacyjnych na zdrowie badanych osób. Chodziło przede wszystkim o tlenki azotu, ulatniające się z rur wydechowych pojazdów z silnikiem diesla. W badaniu uczestniczyło 26 osób cierpiących na niewydolność serca oraz 15 zdrowych ochotników. Osoby narażone na kontakt ze spalinami wykazywały m.in. oznaki upośledzenia funkcji śródbłonka, tkanki odpowiadającej za regulację ciśnienia tętniczego czy doprowadzania krwi do tkanek. Sytuacja wracała do zdrowej normy po założeniu masek antysmogowych.



'''3. Kontrola jakości masek antysmogowych'''

Niestety nie wszystkie maski dostępne na rynku zdają egzamin z zatrzymywania szkodliwych dla nas substancji. Wykazały to badania zlecone przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sprawdzono 21 modeli masek. 6 z nich otrzymało negatywne oceny laboratorium Centralnego Instytutu Ochrony Pracy. Aż 11 miało niewłaściwe oznaczenia klasy filtra. Dlatego przed zakupem warto sprawdzić renomę producenta i opinie o oferowanym przez niego produkcie, a przede wszystkim zapoznać się z wynikami najnowszych testów UOKiK.